بسم الله الرحمن الرحیم

امامت در قرآن

حجت امیری

 

در این نوشتار سعی شده با تبیین معنا ی لغوی امام و بیان استعمالات مختلف آن در قرآن کریم به ویژگیهایی که از کلام خداوند درباره امام به معنا ی رهبرجامعه مومنان استفاده می شود اشاره گردد.

راغب اصفهانی در کتاب المفردات که از کتاب های مهم در توضیح لغات قرآن است در تعریف امام می گوید:

 امام آن است که از وی پیروی و به وی اقتدا شود خواه انسان باشد یا کتاب یا غیر آن ،حق باشد یا باطل وجمع آن ائمه است (قاموس قرآن ج 1 ص 121).

از جمله آیاتی که در این زمینه در قرآن آمده است می توان به موارد زیر اشاره کرد که امام در معانی بالا به کار رفته است:

وَ نُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثِينَ (5)  قصص.

 آرى، فرعون براى انقراض بنى‏اسرائيل تلاش مى‏كرد، در حالى كه ما مى‏خواستيم كسانى را كه در زمين به استضعاف كشيده شده بودند نعمتى گرانسنگ عطا كنيم؛ آنان را پيشوايانى قرار دهيم كه از ايشان پيروى شود و مواهبى را كه در اختيار فرعونيان بود از آنِ ايشان كنيم.

وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ لا يُنْصَرُونَ (41) قصص .

و آنان را پيشوايانى قرار داديم كه در كفرورزى و ارتكاب گناه مقتدا باشند و مردمان را به كفر و گناه كه درپى‏دارنده آتش است فراخوانند و در قيامت شفاعت هيچ كس به آنان نمى‏رسد و يارى نمى‏شوند.

و لذا هم امام حق داریم هم باطل.

وَ إِنْ نَكَثُوا أَيْمانَهُمْ مِنْ بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَ طَعَنُوا فِي دِينِكُمْ فَقاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لا أَيْمانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنْتَهُونَ (12)  توبه.

و اگر گروهى از مشركان پيمان‏هاى خود را كه بر آنها سوگند ياد كرده‏اند پس از آن كه بر آن عهد بستند، شكستند و درباره دين شما زبان به بدگويى گشودند آنان پيشوايان كفر به شمار مى‏آيند و شما بايد با پيشوايان كفر پيكار كنيد، چرا كه آنان را هيچ پيمانى نيست، باشد كه از پيمان‏شكنى دست بردارند.

وَمِنْ قَبْلِهِ كِتابُ مُوسى‏ إِماماً وَ رَحْمَةً وَ هذا كِتابٌ مُصَدِّقٌ لِساناً عَرَبِيًّا لِيُنْذِرَ الَّذِينَ ظَلَمُوا وَ بُشْرى‏ لِلْمُحْسِنِينَ (12) احقاف.

آنان قرآن را دروغ مى‏شمرند در صورتى كه پيش از آن، كتابِ موسى كه پيشواى بنى‏اسرائيل و مايه رحمت آنان بود وجود داشته است، و اين قرآن كتابى است به زبان عربى كه تصديق‏كننده آن است و با اين هدف نازل شده است كه ستمكاران را هشدار دهد و براى نيكوكاران بشارتى باشد.

در اینجا امام خود کتاب است.

 إِنَّا نَحْنُ نُحْيِ الْمَوْتى‏ وَ نَكْتُبُ ما قَدَّمُوا وَ آثارَهُمْ وَ كُلَّ شَيْ‏ءٍ أَحْصَيْناهُ فِي إِمامٍ مُبِينٍ (12) یس .

ما خود، مردگان را براى كيفر و پاداش زنده مى‏كنيم و كارهاى نيك و بدى را كه در دوران زندگى پيش فرستاده‏اند و نيز سنت‏هاى شايسته و ناشايستى را كه از خود در ميان مردم به جاى گذاشته‏اند، همه را در كتابى ثبت مى‏كنيم، و ما هر چيزى را در لوح محفوظ كه پيشواى خلايق است و مقدّرات حتمى آنها را به روشنى دربردارد، برشمرده و ثبت كرده‏ايم.

علامه طباطبایی رحمه الله علیه در تفسیر المیزان می فرماید امام مبین، اشاره به لوح محفوظ دارد(الميزان في تفسير القرآن، ج‏17، ص: 66و 67).

مطالب ارائه شده تا اینجا برای بیان معانی مختلف امام در قرآن کریم بود. از بین این سه معنای ذکر شده ،معنای رهبر جامعه و شخص خارجی امام مدنظر ماست و به آن می پردازیم .

خداوند متعال در قرآن کریم می فرماید که هر گروهی در قیامت برای حسابرسی به امامش خوانده می شود فارغ از اینکه امام چه کسی باشد:

يَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ فَمَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ بِيَمِينِهِ فَأُولئِكَ يَقْرَؤُنَ كِتابَهُمْ وَ لا يُظْلَمُونَ فَتِيلاً (71) اسراء.

ياد كن روزى را كه هر گروهى را با پيشوايى كه برگزيده و از او پيروى كرده است فرا مى‏خوانيم. پس كسانى كه كارنامه آنان به دست راستشان داده شود، كارنامه خود را مى‏خوانند و به آنان به اندازه رشته هسته خرمايى ستم نمى‏شود و پاداششان به طور كامل به آنان عطا مى‏گردد.

در ادامه ویژگی های امام به عنوان انسانی  حق طلب و هادی مردم که از آیات قرآن استفاده می شود بیان می گردد:

وَ إِذِ ابْتَلى‏ إِبْراهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قالَ إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً قالَ وَ مِنْ ذُرِّيَّتِي قالَ لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ (124)بقره.

و چون ابراهيم را پروردگارش به كارهايى كه او را بدانها امر فرمود بيازمود و وى را به انجام آنها موفق ساخت، گفت: من تو را پيشواى مردم قرار خواهم داد. ابراهيم گفت: آيا از فرزندان من نيز كسى را پيشواى مردم قرار مى‏دهى؟ فرمود: امامت، عهدِ من است، و عهدِ من به كسانى از فرزندان تو كه ستمكارند نمى‏رسد.

1- رسیدن به مقام امامت بعد از امتحان های متعدد است .وَ إِذِ ابْتَلى‏... .

2- جعل امام توسط خدا صورت می گیرد. ...إِنِّي جاعِلُكَ... .

3- عهد امامت به ظالمین نمی رسد. ...لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ.

وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا وَ أَوْحَيْنا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْراتِ وَ إِقامَ الصَّلاةِ وَ إِيتاءَ الزَّكاةِ وَ كانُوا لَنا عابِدِينَ (73)انبیاء

و آنان را پيشوايانى قرار داديم كه به فرمان ما مردم را به راه سعادت آورند و به مقصد برسانند، و آنان را با نيرويى الهى كه در درونشان نهاده و استوارشان ساختيم فراخوانده و به انجام كارهاى نيك و برپايى نماز و پرداخت زكات سوقشان داديم و آنان پيش از اين نيز پرستشگران ما بودند.

4- امام به امر خدا هدایت می کند. ... يَهْدُونَ بِأَمْرِنا... .

5- ائمه چون به امر خدا مردم را هدایت می کنند باید قبلا خودشان هدایت شده باشند پس در هدایت معصوم باشند و الا ناخواسته به جای هدایت مردم را دچار گمراهی می کنند . وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا...

6- به امام نسبت به انجام تمام خوبی ها وحی می شود. ...الْخَيْراتِ... (ال بر سر اسم جمع افاده عموم می کند).

7- امام به طور اختصاصی وظیفه اقامه نماز و دادن زکات را برعهده دارد. ....إِقامَ الصَّلاةِ وَ إِيتاءَ الزَّكاةِ... .

8- امام باید عابد باشد. ...وَ كانُوا لَنا عابِدِينَ.

وَ جَعَلْنا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا لَمَّا صَبَرُوا وَ كانُوا بِآياتِنا يُوقِنُونَ (24)سجده.

و از ميان آنان گروهى را چون در امر دين شكيبايى ورزيدند و پيش از آن به آيات ما يقين داشتند، به امامت و رهبرى گمارديم تا مردم را به فرمان ما به سرمنزل هدايت برسانند.

9- امام باید در تمام جهات  صابر باشد. ... لَمَّا صَبَرُوا...( چون نفرموده در چه جهت صبر می کنند باید به طور مطلق صبر در همه جهات را در نظر گرفت).

10- امام دائما نسبت به آیات الهی حال یقین را داراست. ... كانُوا بِآياتِنا يُوقِنُونَ ( کان + فعل مضارع دلالت بر استمرار می کند).

ده نکته بالا خصوصیاتی است که از قرآن برای امام به دست می آید.

در ادامه روایتی از کتاب «امالی» شیخ صدوق رحمه الله علیه آورده می شود که در آن پیامبر اکرم (ص) حضرت علی (ع) را به عنوان امام معرفی می کنند:

... قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (ع) فَقُمْتُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَفْضَلُ‏ الْأَعْمَالِ‏ فِي‏ هَذَا الشَّهْرِ فَقَالَ يَا أَبَا الْحَسَنِ أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ فِي هَذَا الشَّهْرِ الْوَرَعُ عَنْ مَحَارِمِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ثُمَّ بَكَى فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا يُبْكِيكَ فَقَالَ يَا عَلِيُّ أَبْكِي لِمَا يُسْتَحَلُّ مِنْكَ فِي هَذَا الشَّهْرِ كَأَنِّي بِكَ وَ أَنْتَ تُصَلِّي لِرَبِّكَ وَ قَدِ انْبَعَثَ أَشْقَى الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ شَقِيقُ عَاقِرِ نَاقَةِ ثَمُودَ فَضَرَبَكَ ضَرْبَةً عَلَى قَرْنِكَ فَخَضَبَ مِنْهَا لِحْيَتَكَ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَ ذَلِكَ فِي سَلَامَةٍ مِنْ دِينِي فَقَالَ فِي سَلَامَةٍ مِنْ دِينِكَ ثُمَّ قَالَ ص يَا عَلِيُّ مَنْ قَتَلَكَ فَقَدْ قَتَلَنِي وَ مَنْ أَبْغَضَكَ فَقَدْ أَبْغَضَنِي وَ مَنْ سَبَّكَ فَقَدْ سَبَّنِي لِأَنَّكَ مِنِّي كَنَفْسِي رُوحُكَ مِنْ رُوحِي وَ طِينَتُكَ مِنْ طِينَتِي إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى خَلَقَنِي وَ إِيَّاكَ وَ اصْطَفَانِي وَ إِيَّاكَ وَ اخْتَارَنِي لِلنُّبُوَّةِ وَ اخْتَارَكَ لِلْإِمَامَةِ فَمَنْ أَنْكَرَ إِمَامَتَكَ فَقَدْ أَنْكَرَ نُبُوَّتِي يَا عَلِيُّ أَنْتَ وَصِيِّي وَ أَبُو وُلْدِي وَ زَوْجُ ابْنَتِي وَ خَلِيفَتِي عَلَى أُمَّتِي فِي حَيَاتِي وَ بَعْدَ مَوْتِي أَمْرُكَ أَمْرِي وَ نَهْيُكَ نَهْيِي أُقْسِمُ بِالَّذِي بَعَثَنِي بِالنُّبُوَّةِ وَ جَعَلَنِي خَيْرَ الْبَرِيَّةِ إِنَّكَ لَحُجَّةُ اللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ وَ أَمِينُهُ عَلَى سِرِّهِ وَ خَلِيفَتُهُ عَلَى عِبَادِهِ. (ص 95 و 96)

امير المؤمنين فرمود من برخاستم و عرض كردم يا رسول اللَّه كدام عمل در اين ماه بهتر است فرمود اى أبو الحسن بهترين عمل در اين ماه ورع از محارم خداى عز و جل است سپس گريست عرض كردم يا رسول اللَّه چرا گريه كنى؟ فرمود براى آنچه در اين ماه از تو حلال شمارند گويا تو را مينگرم كه نماز براى پروردگارت ميخوانى و شقى‏تر اولين و آخرين كه جفت پى‏كننده شتر ثمود است برانگيخته شود و ضربتى بر فرقت زند و ريشت را خضاب كند امير المؤمنين فرمود گفتم يا رسول اللَّه اين در صورتيست كه دين من سالم است؟ فرمود با سلامتى دين تو است سپس فرمود اى على هر كه تو را بكشد مرا كشته و هر كه تو را بخشم آرد مرا بخشم آورده و هر كه تو را دشنام دهد مرا دشنام داده زيرا تو جان منى روحت از روح من و گلت از گل منست براستى خداى تبارك و تعالى آفريده مرا با تو برگزيده مرا با تو و مرا براى نبوت اختيار كرده و تو را براى امامت هر كه منكر امامت تو است منكر نبوت منست اى على تو وصى من و پدر فرزندان من و شوهر دختر من و خليفه من بر امت منى در زندگى من و پس از مردن من فرمانت فرمان من و غدقنت غدقن منست سوگند بآن كه مرا به نبوت گسيل كرده و بهتر خلق ساخته كه تو حجت خدائى بر خلقش و امين اوئى بر سرش و خليفه اوئى بر بندگانش .( ترجمه سید محمد باقركمره‏اى)

ترجمه آیات برگرفته از ترجمه قرآن کریم بر اساس المیزان،تألیف آقای سید محمد رضا صفوی می باشد.

 

 

 

 

            


استفتاءات مراجع عظام

فصلنامه جامع

نشریه شماره یازدهم

دریافت آرشیو سایر شماره‌های نشریه

      

نشریه دهم            نشریه نهم 

      

نشریه هشتم         نشریه هفتم 

Image اعیاد شعبانیه در یک نگاه
یکشنبه, 24 اسفند 1399
اعیاد شعبانیه در یک نگاه کشتی نجات(ویژه نامه ولادت امام حسین علیه السلام) امام...
Image امام موسی کاظم(ع)، درخت سبز ولایت
دوشنبه, 18 اسفند 1399
  امام موسی کاظم(ع)، درخت سبز ولایت دوره حیات امام موسی بن جعفر علیه السلام عصر...
Image ولادت امام جواد علیه السلام مبارک باد.
یکشنبه, 03 اسفند 1399
الْمُؤمِنُ يَحْتاجُ إلى ثَلاثِ خِصالٍ: تَوْفيقٍ مِنَ اللّهِ عَزَّوَجَلَّ، وَ...
Image ميلاد دهمين منظومه كهكشان هستى، طلايه ‏دار پاكى و هدايت، امام على ‏النقى (ع) گرامى باد.
سه شنبه, 14 مرداد 1399
امام هادي علیه السّلام فرمودند:اَلْعِلْمُ وِراثَةٌ كَريمَةٌ وَالاْدَبُ حُلَلٌ...
Image عرفات، سرزمین شناخت و معرفت
چهارشنبه, 08 مرداد 1399
عرفات، سرزمین شناخت و معرفت ساز و کار نیایش، مانند ساز و کارهای تبادل امواج...
Image کرونا و ازدواج آسان
سه شنبه, 31 تیر 1399
 شیوع ویروس کرونا در کنار خرابی‌ها و خساراتی که داشت، آثار مثبتی نیز بر جا گذاشت و...
Image بعثت نبوی و نزول قرآن
چهارشنبه, 20 اسفند 1399
بعثت نبوی و نزول قرآن از روایات اسلامی و مطالعات تاریخی برمی‌آید، مسأله بعثت...
Image بررسی مفهوم «احسان» و «محسنین» در قرآن کریم
پنج شنبه, 14 اسفند 1399
بررسی مفهوم «احسان» و «محسنین» در قرآن کریم چکیده: واژه «احسان» از ریشه «حُسن» به...
Image زینب علیها السلام الگوی حضور
شنبه, 09 اسفند 1399
زینب علیها السلام الگوی حضور الگوی حضور کیست؟ گسترش روزافزون ارتباطات فرهنگی،...
Image روز دحوالارض
پنج شنبه, 26 مرداد 1396
فرمایش و توصیه های حضرت آیت الله هاشمی تبریزی به مناسبت 25 ام ذی القعده (دحو الارض)...
Image گزیده ای از بیانات حضرت آیت الله هاشمی تبریزی در خصوص ولادت حضرت علی اکبر و روز جوان
دوشنبه, 18 ارديبهشت 1396
بعد التحیة والسلام و تبریک ولادت این اسوه تقوی و مقاومت و شجاعت حضرت علی اکبر علیه...
Image راه‌اندازی سامانه آموزش مجازی
شنبه, 30 فروردين 1399
از زمان ورود ویروس منحوس کرونا (کویید19) به کشور، تبعات آن را می‌توان در تمام...
Image برنامه تحصیلی نیمسال دوم حوزه 99-98
یکشنبه, 29 دی 1398
      برنامه تحصیلی نیمسال دوم حوزه 99-98  
Image رئیس پلیس راهور ناجا در درس خارج آیت الله هاشمی تبریزی:انضباط ترافیکی نشانه توسعه یافتگی کشورهاست
چهارشنبه, 06 آذر 1398
رئیس پلیس راهور ناجا گفت: انتظام بخشی ترافیکی بحث مهمی است که نشانه توسعه یافتگی...
Image برگزاری مسابقات تیر اندازی
یکشنبه, 03 اسفند 1393
پایگاه  بسیج شهید حسن سیف مسابقات تیر اندازی در ابان ماه برگزار کرده و به نفرات...
Image همکاری جهت طبخ غذا در ماه محرم
یکشنبه, 03 اسفند 1393
همکاری پایگاه بسیج شهید حسن سیف در ماه محرم جهت طبخ غذا با مسجد جامع
Image برگزاری مسابقات فوتبال
یکشنبه, 03 اسفند 1393
برگزاری مسابقات فوتبال با همکاری بسیج پایگاه  شهید حسن سیف و شهرداری ناحیه هفت در...

سالن اجتماعات

اوقات شرعی

نظر سنجی

فعالیت فرهنگی مسجد را چگونه ارزیابی میکنید

5628663
امروز
دیروز
بازدید کل
1727
3089
5628663

امروز: شنبه، 02 بهمن 1400
JoomShaper